Tình huống khá phổ biến: bạn đã đặt cọc 50–100% phí thiết kế website, website chạy được vài trang hoặc không chạy được, đơn vị làm web chậm trả lời rồi im lặng, tên miền và hosting vẫn đứng tên họ. Bạn muốn "làm cho ra lẽ" nhưng không biết bắt đầu từ đâu.

Nguyên tắc quan trọng nhất: đừng để cảm xúc dẫn dắt. Việc đăng bài tố cáo ngay lập tức thường làm hỏng hồ sơ của bạn về sau. Hãy đi theo 7 bước dưới đây — mỗi bước đều tạo ra chứng cứ có giá trị.

Bước 0: Ba việc phải làm trong 24 giờ đầu

Việc Vì sao
Dừng mọi chuyển tiền tiếp theo Tiền đã chuyển khó lấy lại; tiền chưa chuyển thì còn đòn bẩy đàm phán
Sao lưu toàn bộ trao đổi Tin nhắn, email, file báo giá, hợp đồng, ảnh chụp màn hình — nếu đối phương xoá tài khoản thì mất hết
Không xoá, không sửa, không tiếp tục "nhờ họ sửa thêm" Mọi sửa đổi sau thời điểm tranh chấp đều làm rối hồ sơ

Bước 1: Đọc lại hợp đồng và xác định chính xác hành vi vi phạm

Ghi ra giấy 4 dòng, càng cụ thể càng tốt:

  1. Nghĩa vụ của họ theo hợp đồng: bao nhiêu trang, chức năng gì, hạn bàn giao ngày nào, bảo hành bao lâu.
  2. Thực tế đã làm được gì: liệt kê từng hạng mục chưa có bằng chứng (ảnh chụp, link).
  3. Điều khoản bị vi phạm: trích đúng số điều, khoản trong hợp đồng.
  4. Thiệt hại: số tiền đã trả, chi phí phải thuê lại, doanh thu bị mất (ước tính có căn cứ).

Nếu không có hợp đồng (chỉ thoả thuận qua Zalo), vẫn xử lý được: khi đó chứng cứ là tin nhắn thoả thuận, báo giá, xác nhận chuyển khoản. Nhưng đây là lý do vì sao luôn phải có hợp đồng, dù chỉ là hợp đồng 2 trang.

Bước 2: Lập bộ chứng cứ

Bộ hồ sơ tối thiểu:

  • Hợp đồng / phụ lục (bản scan hoặc ảnh chụp có đủ trang, đủ chữ ký).
  • Báo giá, đề nghị thanh toán.
  • Sao kê ngân hàng hoặc ảnh chụp lệnh chuyển khoản (có mã giao dịch, tên người nhận).
  • Tin nhắn Zalo/Messenger: xuất thành PDF hoặc chụp màn hình có ngày giờ, có tên tài khoản đối phương.
  • Email: tải về dạng .eml/PDF, không xoá hộp thư.
  • Ảnh chụp website bằng công cụ có lưu ngày (hoặc chụp kèm đồng hồ hệ thống).
  • Biên bản làm việc nếu có.
  • Bản ghi tra cứu pháp lý của đơn vị: tên công ty, mã số thuế, trạng thái, người đại diện, địa chỉ — in từ dữ liệu đăng ký kinh doanh.
Mẹo: với tin nhắn và ảnh, hãy lưu thành một thư mục theo thứ tự thời gian (01-hop-dong, 02-thanh-toan, 03-trao-doi…) và tạo một file tom-tat.md tóm tắt 10 dòng. Khi trình bày với cơ quan chức năng, một bộ hồ sơ gọn luôn hiệu quả hơn 300 ảnh rời.

Bước 3: Gửi văn bản yêu cầu (bước bị bỏ qua nhiều nhất)

Đây là bước tạo ra chứng cứ pháp lý mạnh nhất: chứng minh bạn đã thiện chí và đã tạo cơ hội khắc phục.

Cấu trúc văn bản (2 trang là đủ):

  1. Thông tin hai bên: tên, địa chỉ, mã số thuế (nếu có).
  2. Căn cứ: hợp đồng số…, ngày…
  3. Nội dung vi phạm: liệt kê theo mục 1–2–3, mỗi mục nêu rõ "theo Điều … hợp đồng" và "thực tế chưa thực hiện".
  4. Yêu cầu cụ thể (chọn một):
    • Khắc phục và bàn giao đầy đủ trong 15 ngày; hoặc
    • Hoàn trả số tiền X đồng trong 7 ngày.
  5. Thời hạn và hậu quả: "Quá thời hạn trên, tôi sẽ chuyển hồ sơ tới cơ quan có thẩm quyền để giải quyết theo quy định pháp luật."
  6. Chữ ký (hoặc chữ ký số nếu có).

Gửi đồng thời hai kênh: email (giữ lại bản gửi) và bưu phẩm bảo đảm có xác nhận. Bưu phẩm quan trọng vì nó chứng minh đối phương đã nhận, kể cả khi họ không trả lời.

Nếu là doanh nghiệp, hãy gửi bằng văn bản có dấu của công ty bạn — hiệu quả cao hơn nhiều so với tin nhắn.

Bước 4: Dùng bên thứ ba gây áp lực

  • Thanh toán qua ngân hàng: liên hệ ngân hàng của bạn để tra soát giao dịch, đề nghị hỗ trợ xác minh chủ tài khoản thụ hưởng. Ngân hàng không hoàn tiền thay bạn, nhưng kết quả tra soát là chứng cứ.
  • Thanh toán qua ví điện tử / cổng thanh toán: mở khiếu nại trong app, nêu rõ giao dịch và lý do.
  • Mua qua sàn thương mại điện tử: dùng chức năng khiếu nại của sàn trong thời hạn sàn quy định (thường 7–15 ngày).
  • Thanh toán bằng thẻ tín dụng: yêu cầu chargeback với ngân hàng phát hành thẻ, kèm hồ sơ chứng cứ.

Bước 5: Tố giác tới cơ quan Công an (khi có dấu hiệu chiếm đoạt)

Chỉ nên đi bước này khi có dấu hiệu chiếm đoạt tiền, ví dụ: nhận đủ tiền rồi không làm gì, cắt liên lạc, đổi số, xoá tài khoản, tiếp tục nhận tiền của nhiều người khác bằng cùng cách.

Hồ sơ gồm:

  • Đơn tố giác tội phạm (trình bày sự việc theo thứ tự thời gian, có mục "số tiền, ngày chuyển, tài khoản nhận").
  • Bộ chứng cứ ở Bước 2.
  • Văn bản yêu cầu ở Bước 3 và xác nhận bưu phẩm.
  • Bản sao CCCD/giấy tờ tuỳ thân, giấy tờ chứng minh tư cách doanh nghiệp nếu bạn tố giác với tư cách công ty.

Nộp ở đâu: Công an xã/phường nơi bạn cư trú, hoặc nơi xảy ra hành vi, hoặc nơi đối tượng cư trú. Với vụ việc phức tạp, nộp Phòng Cảnh sát điều tra tội phạm về trật tự xã hội (PC02) cấp tỉnh.

Thời hạn giải quyết: cơ quan điều tra phải kiểm tra, xác minh và ra quyết định trong thời hạn luật định (thông thường 20 ngày, có thể gia hạn). Bạn có quyền hỏi tiến độ và yêu cầu thông báo kết quả.

Lưu ý: tố giác hình sự không đồng nghĩa với lấy lại được tiền. Việc thu hồi tài sản phụ thuộc vào kết quả điều tra và thi hành án.

Bước 6: Khiếu nại hành chính (nếu phù hợp)

  • Website thương mại điện tử có dấu hiệu vi phạm (bán hàng online, không công bố thông tin chủ sở hữu): khiếu nại tới Sở Công Thương / Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số (Bộ Công Thương).
  • Hành vi quảng cáo sai sự thật: phản ánh tới Sở Thông tin và Truyền thông hoặc Sở Văn hoá – Thể thao và Du lịch (quảng cáo) nơi đơn vị đặt trụ sở.
  • Dấu hiệu đăng ký kinh doanh không đúng thực tế (địa chỉ không tồn tại, ngành nghề không phù hợp): phản ánh tới Phòng Đăng ký kinh doanh – Sở Kế hoạch và Đầu tư nơi cấp giấy chứng nhận.

Các kênh này xử lý chậm hơn nhưng có tác dụng với đơn vị còn muốn duy trì giấy phép.

Bước 7: Khởi kiện dân sự

Khi tranh chấp thuần tuý là hợp đồng (làm không đúng cam kết, không bàn giao), con đường phù hợp là khởi kiện dân sự:

  • Toà án có thẩm quyền: Toà án nhân dân cấp huyện nơi bị đơn cư trú/đặt trụ sở, hoặc nơi thực hiện hợp đồng (theo thoả thuận trong hợp đồng nếu có).
  • Thời hiệu khởi kiện: 3 năm kể từ ngày quyền, lợi ích bị xâm phạm.
  • Án phí: tạm ứng theo giá trị tranh chấp; nếu thắng kiện, bên thua chịu.
  • Chứng cứ: chính là bộ hồ sơ ở Bước 2 và 3 — vì vậy hai bước đó quan trọng hơn mọi việc khác.
  • Với tranh chấp nhỏ (dưới vài chục triệu), có thể cân nhắc hoà giải tại UBND xã/phường hoặc trung tâm hoà giải thương mại trước để tiết kiệm thời gian.

Bảng thời gian hành động

Mốc Việc cần làm
24 giờ đầu Dừng chuyển tiền · sao lưu toàn bộ chứng cứ · không tiếp tục "nhờ sửa thêm"
Ngày 1–3 Đọc hợp đồng, viết 4 dòng xác định vi phạm, in bản tra cứu pháp lý đối phương
Ngày 3–5 Gửi văn bản yêu cầu bằng email + bưu phẩm bảo đảm, hạn 7–15 ngày
Ngày 5–10 Khiếu nại ngân hàng/ví/sàn nếu có; gọi điện ghi âm lại nội dung trao đổi (hợp pháp nếu bạn là bên tham gia)
Sau thời hạn Không có phản hồi → tố giác Công an (nếu có dấu hiệu chiếm đoạt) hoặc khởi kiện dân sự
30–60 ngày Theo dõi tiến độ, bổ sung hồ sơ, yêu cầu thông báo kết quả bằng văn bản

Ba điều không nên làm

  1. Không đăng bài tố cáo khi chưa có kết luận của cơ quan chức năng. Nếu nội dung không đúng hoặc dùng lời lẽ xúc phạm, bạn có thể bị kiện ngược vì xâm phạm uy tín, danh dự, nhân phẩm — thậm chí bị xử lý hình sự. Việc đúng cần làm là gửi cơ quan chức năng, không phải mở "toà án mạng".
  2. Không đăng ảnh cá nhân, thông tin gia đình, số CCCD của nhân viên bên kia. Đây là dữ liệu cá nhân, xử lý sai sẽ bất lợi cho bạn.
  3. Không nhận "giải pháp" là tiếp tục trả thêm tiền để lấy lại tên miền. Nếu tên miền là tài sản của doanh nghiệp, hãy xử lý bằng văn bản và cơ quan chức năng.

Kết

Trình tự đúng là: chứng cứ → văn bản yêu cầu → bên thứ ba → cơ quan chức năng → toà án. Đi đúng thứ tự này, bạn vừa giữ được quyền lợi, vừa không tự tạo rủi ro pháp lý cho mình.

Và để không phải quay lại bài này lần nữa, hãy kiểm tra đối tác trước khi đặt cọc bằng checklist 12 điểm khi chọn đơn vị thiết kế website.