Một website làm dở không chỉ làm bạn mất 10–30 triệu đồng phí thiết kế. Cái mất nhiều hơn là: khách truy cập không liên hệ được, thứ hạng tìm kiếm về 0, đội bán hàng không có nơi gửi khách, và bạn tốn thêm 3–6 tháng để làm lại. Trong nhiều trường hợp, chi phí làm lại còn cao hơn lần đầu vì dữ liệu, nội dung và tên miền đã bị khoá trong tay đơn vị cũ.
Bài này không nói về một ai cụ thể. Nó đưa ra bộ tiêu chí kiểm tra để bạn tự đánh giá bất kỳ đơn vị nào — và quan trọng hơn, để bạn phát hiện vấn đề trước khi đặt cọc.
• Đã trót thuê mà bị làm dở / không bàn giao: quy trình xử lý 7 bước
• Kịch bản “làm dở – trì hoãn – mất liên lạc” qua lời kể khách hàng
Vì sao "giá cao" chưa phải vấn đề lớn nhất
Người mua thường chỉ so sánh giá. Nhưng giá chỉ có nghĩa khi hai bên bàn giao cùng một thứ. Một báo giá 8 triệu cho "website 5 trang, tặng hosting 1 năm, tặng SEO" và một báo giá 35 triệu cho "website 5 trang + tốc độ tải dưới 2 giây + bàn giao source code + bảo hành 12 tháng + 20 bài viết chuẩn SEO" không thể so bằng con số cuối.
Vấn đề thật sự nằm ở ba chỗ:
- Không rõ bàn giao cái gì — không có phụ lục mô tả chức năng.
- Không sở hữu tài sản số — tên miền, hosting, source code đứng tên đơn vị làm web.
- Không ai chịu trách nhiệm sau khi thanh toán — không bảo hành, không SLA, không pháp nhân để khiếu nại.
Ba chỗ này giải thích gần như toàn bộ các vụ "thuê làm website bị lừa" mà người mua phản ánh.
6 dấu hiệu cảnh báo
1. Không xác định được pháp nhân
Dấu hiệu: chỉ có số Zalo/Facebook, không có tên công ty, không có mã số thuế, hoặc có tên công ty nhưng không tra được trên dữ liệu đăng ký kinh doanh. Địa chỉ ghi trên website là địa chỉ chung cư, quán cà phê hoặc "văn phòng đại diện" không tồn tại.
Vì sao nguy hiểm: khi có tranh chấp, bạn không biết kiện ai. Không có pháp nhân thì không có hoá đơn, không có hợp đồng có giá trị pháp lý chặt, và cơ quan chức năng cũng khó xử lý.
2. Nhận tiền vào tài khoản cá nhân
Dấu hiệu: hợp đồng ký tên công ty nhưng số tài khoản nhận tiền là tài khoản cá nhân của nhân viên, hoặc ví điện tử cá nhân, hoặc "chuyển khoản cho anh kế toán".
Vì sao nguy hiểm: tiền không vào pháp nhân thì việc chứng minh giao dịch thương mại khó hơn nhiều; đồng thời đây là dấu hiệu phổ biến của các vụ chiếm đoạt tiền đặt cọc. Nguyên tắc đơn giản: tên chủ tài khoản phải trùng tên công ty trên hợp đồng.
3. Không bàn giao source code và tài khoản quản trị
Dấu hiệu: bàn giao xong chỉ cho bạn "tài khoản đăng bài", còn hosting, tên miền, quản trị server do họ giữ; khi bạn muốn chuyển sang đơn vị khác thì bị đòi thêm phí hoặc từ chối.
Vì sao nguy hiểm: bạn đang thuê nhà trên đất của người khác. Website là tài sản của bạn, phải bàn giao được: source code (hoặc ít nhất quyền sở hữu hợp pháp với CMS), tài khoản hosting, tài khoản tên miền.
4. Tên miền đứng tên đơn vị làm web
Dấu hiệu: họ nói "bên em đăng ký tên miền cho anh cho nhanh". Ba năm sau bạn muốn đổi đơn vị, tên miền — tài sản thương hiệu lớn nhất — vẫn đứng tên họ.
Quy tắc: tên miền luôn đứng tên khách hàng (hoặc ít nhất khách hàng là chủ thể quản lý trong trang quản trị registrar), đơn vị làm web chỉ có quyền kỹ thuật trong thời gian thực hiện.
5. Báo giá không tách hạng mục, hoặc cao/rẻ bất thường
Dấu hiệu:
- Chỉ một con số tổng, không có đầu việc, không có số trang, không có thời hạn.
- Giá thấp hơn mặt bằng 50% rồi phát sinh liên tục (mỗi lần sửa 500.000đ, "gói SEO" 5 triệu/tháng cam kết top 1 từ khoá).
- Hoặc giá cao gấp 2–3 lần mặt bằng nhưng mô tả công việc y hệt gói rẻ, giải thích bằng các từ khoá mơ hồ: "công nghệ độc quyền", "AI riêng", "hệ sinh thái".
Cách kiểm tra: yêu cầu bảng phân rã công việc (WBS) kèm số giờ hoặc số trang/số chức năng. Đơn vị làm thật luôn có sẵn bảng này.
6. Không có bảo hành, mất liên lạc sau khi nhận đủ tiền
Dấu hiệu: hợp đồng không nói bảo hành bao lâu; nhận 100% tiền trước khi nghiệm thu; sau khi nhận tiền thì trả lời chậm dần rồi im lặng; fanpage bị chặn, số điện thoại đổi chủ.
Quy tắc: không bao giờ thanh toán 100% trước khi nghiệm thu. Giữ lại tối thiểu 10–20% đến khi bàn giao đầy đủ và chạy ổn định 30 ngày.
Checklist 12 điểm trước khi ký hợp đồng
In bảng này ra, đánh dấu từng dòng. Chỉ cần 2–3 dòng không đạt là nên dừng lại.
| # | Hạng mục | Phải có | Cách kiểm tra |
|---|---|---|---|
| 1 | Tên pháp nhân | Trùng tên trên hợp đồng | Tra cứu mã số thuế trên dữ liệu đăng ký kinh doanh |
| 2 | Mã số thuế | Có, còn hoạt động | So trạng thái: đang hoạt động / tạm ngừng / giải thể |
| 3 | Người đại diện ký | Trùng người đại diện pháp luật, hoặc có giấy uỷ quyền | Đối chiếu họ tên trên tra cứu và trên hợp đồng |
| 4 | Tài khoản nhận tiền | Tài khoản công ty (tên chủ TK = tên công ty) | Yêu cầu xác nhận bằng văn bản trước khi chuyển |
| 5 | Báo giá chi tiết | Tách hạng mục, số trang, số chức năng, thời hạn | Yêu cầu phụ lục kèm hợp đồng |
| 6 | Mô tả chức năng | Có danh sách chức năng và tiêu chí nghiệm thu | Đọc và ghi rõ "đạt/không đạt" |
| 7 | Tên miền | Đứng tên khách hàng | Kiểm tra whois, quyền quản trị registrar |
| 8 | Hosting / server | Khách hàng là chủ tài khoản | Yêu cầu cấp tài khoản riêng, không dùng chung |
| 9 | Source code / dữ liệu | Bàn giao khi kết thúc hợp đồng | Ghi rõ trong điều khoản chấm dứt |
| 10 | Bảo hành | 6–12 tháng, thời gian phản hồi cụ thể | Ghi bằng con số: "trong 24 giờ làm việc" |
| 11 | Thanh toán | Theo giai đoạn 30 – 40 – 20 – 10 | Không có điều khoản "tạm ứng 100%" |
| 12 | Chấm dứt & hoàn tiền | Có điều khoản hoàn tiền theo mức độ hoàn thành | Đọc kỹ phần "trách nhiệm khi vi phạm" |
Tra cứu pháp lý đối tác trong 30 giây
Đây là bước ít người làm nhất, nhưng lại lọc được phần lớn rủi ro. Trước khi chuyển khoản, hãy tra cứu tên công ty hoặc mã số thuế của đơn vị làm web trên dữ liệu đăng ký kinh doanh và đối chiếu 4 điểm:
- Trạng thái hoạt động — nếu đang "tạm ngừng" hoặc "đã giải thể", không nên ký.
- Ngày đăng ký — một công ty mới thành lập 2 tháng mà nhận 10 dự án cùng lúc cần xem lại năng lực.
- Ngành nghề đăng ký — có đúng ngành thiết kế/lập trình không.
- Người đại diện pháp luật — có trùng người ký hợp đồng không.
Nếu tên trên hợp đồng, tên chủ tài khoản và tên trên dữ liệu đăng ký kinh doanh không khớp nhau, đó là lúc nên dừng lại và hỏi cho rõ.
Những câu hỏi nên hỏi trực tiếp
Đơn vị làm thật không ngại 8 câu này. Đơn vị làm dở sẽ né:
- Tên miền đứng tên ai? Cho tôi xem trang quản trị registrar.
- Source code bàn giao dạng gì (repo, file nén, CMS)?
- Ai giữ tài khoản hosting, tôi có toàn quyền không?
- Website dùng theme/plugin gì, bản quyền của ai, tôi có phải đóng thêm không?
- Tốc độ tải mục tiêu bao nhiêu giây, đo bằng công cụ nào, trên thiết bị nào?
- Bảo hành bao lâu, thời gian phản hồi tính bằng giờ hay ngày?
- Nếu dự án dừng giữa đường thì thanh toán và bàn giao thế nào?
- Cho tôi xem 3 khách hàng cũ cùng ngành để kiểm tra chéo.
Nếu đã trót ký và đang bị làm dở
Đừng tiếp tục chuyển tiền để "cho xong". Hãy chuyển sang quy trình xử lý theo từng bước, có chứng cứ và có thời hạn — xem bài Đã trót thuê làm website mà bị làm dở hoặc không bàn giao: quy trình xử lý 7 bước.
Kết
Ba câu để tự kiểm tra trong 1 phút:
- Tôi có biết mã số thuế của đơn vị này không?
- Tiền của tôi có đang chuyển vào tài khoản công ty không?
- Sau khi hết hợp đồng, tôi có toàn quyền với tên miền, hosting và source code không?
Trả lời được cả ba bằng "có" thì rủi ro của bạn đã giảm đi rất nhiều.